Eyvah! Ekipte UX Writer yok
Sektör profesyonellerini konuk yazarlar olarak ağırladığımız bu seride, ürün tasarımına ilişkin iyi uygulamaları ve tecrübelere dayanan öğrenimleri konuşuyoruz.
Bu bölümde Burcu Özgüçlü, ekipte UX Writer olmadığında ürün dilinin nasıl işler kılınabileceğini ele alıyor. “Asla”ları ve dikkat edilmesi gerekenleri detaylandırıyor.
Başlarken:
UX metin yazarlığı üzerine çok söyleyip çok yazdım. İyi güzel de, “Ekipte yazar yoksa ne yapalım?” sorusu bana en çok gelen sorulardan biri oldu. Yani biraz da ülke gerçekleri.
Bu yazı ile tasarımcılara mükemmel yazı yazdıracak 10 sihirli formülü vermek isterdim ama biraz tecrübelerim, biraz da katarsis etkisiyle satır aralarına duygularımı yerleştirdiğim bir yazı sizi bekliyor.
Her ekipte UX Writer olmayabilir. Bu, ürünün metinle karşılaşmayacağı veya deneyimden kullanıcıyla iletişim kuran kısmı attığımız anlamına gelmiyor. Metin yine yazılacak, karar yine verilecek, birileri o butonun ne diyeceğine, hata mesajının nasıl kurulacağına, kullanıcının ne yapması gerektiğinin nasıl anlatılacağına karar verecek.
Yazar olmayınca olan şey aslında bu işlerin ortadan kalkması değil. Yazarlık sorumluluğunun görünmezleşmesi.
Bazen tasarımcı yazar. Bazen ürün yöneticisi. Bazen geliştirici. Bazen de herkes biraz yazar (Ve hatta yazar olsa da birileri yazar!).
Burada “O zaman herkes UX Writer olsun” diyemeyiz. Zaten olamaz. Kaldı ki T-Shape yaklaşımının Türkiye’deki şirketlerde genel bilgi sahibi olmaktan çıkarılıp all-in-exclusive tek kişi her işi yapsın mantığına ustaca dönüştürüldüğü kanısındayım. Ama ekipte yazar yoksa, yazının tamamen sahipsiz kalması da gerekmiyor.
Ben olsam birkaç şeyi baştan netleştirirdim.
Metni en sona bırakmazdım.
Çünkü içerik, tasarımın cilası veya en değersiz halka değil. Bir ekranın nasıl çalıştığının parçası. Metni son dakikada eklediğinizde çoğu zaman sadece kelimeleri değiştirirsiniz; oysa bazen değişmesi gereken şey deneyimin kendisidir. Metni sona bırakmak içerik hiyerarşisini yok saymak demek, yani kurguyu doğru yapmadan inşaata başlamaktan farksız.
Kararları kişisel zevk olmaktan çıkarırdım.
“Bence böyle daha güzel,” “Ben bunu daha çok seviyorum,” UX writing için çok güçlü bir kriter değil. Veya “Bunu beğenmedim.” Bunların hepsi geçerli kişisel görüşler olabilir. Ama UX kararı vermek için tek başlarına yeterli değiller. Bir metnin iyi olup olmadığına karar verirken en sık düştüğümüz tuzaklardan biri, dil tercihini kullanıcı ihtiyacının önüne koymak. Kullanıcı burada neyi anlamalı, ne yapmalı, ne bilmemeli? Metni bu sorular üzerinden değerlendirmek, “güzel yazı” tartışmasından çok daha işe yarar. Metni bu sorular üzerinden tartışmaya başladığınızda, içerik değerlendirmesi bir kelime seçme yarışından çıkıp ürün kararının parçası hâline geliyor.
Hafızaya güvenmezdim.
Ekipte yazar yoksa en büyük risklerden biri, aynı kararların tekrar tekrar verilmesi. Bir yerde “Üye ol”, başka yerde “Kayıt ol”, bir başka yerde “Hesap oluştur”. Bir yerde “Devam et”, başka bir yerde “İlerle”. Bir yerde ALL CAPS, bir yerde Title Case. Sonra bir gün biri soruyor: “Hangisini kullanalım?”
Ve konu yeniden açılıyor. Oysa bu karar daha önce verilmiş olabilir. Sadece bir yerde tutulmuyordur veya bugüne kadar geçen hafta işten ayrılan XYX kişisinin zihnine güvenilmiştir.
İşte burada guideline, terminology listesi, voice & tone dokümanı gibi şeyler devreye giriyor. Bunları “UX Writer’ın kutsal kitabı” olarak değil, ekibin daha önce verdiği kararların hafızası olarak görüyorum. Çünkü bir sistemin değeri, ne kadar çok kural içerdiğiyle değil, aynı soruyu kaç kere yeniden sormak zorunda bıraktığıyla da ölçülebilir.
Tekrar eden kararları görünür hâle getirirdim.
Aynı şey için her ekranda başka bir kelime kullanılıyorsa, sorun insanların kötü yazması olmayabilir. Ortada ortak bir karar yoktur. Küçük bir terminology listesi, birkaç ses ve ton ilkesi, iyi-kötü örnekleri içeren basit bir doküman bile bu noktada sandığınızdan daha fazla iş görür. Tabii bu mini dokümanı hazırlayıp Figma’da yıllarca çürümeye bırakmayın, uygulamaya geçirin.
Ama guideline da tek başına çözüm değil.
Bence bu kısmı özellikle önemli. “Ekipte yazar yoksa guideline hazırlayalım.” çok kolay bir reçete.
Sonra 30 sayfalık bir dokümanınız oluyor. Tebrikler.
“Net olun. Empatik olun. Kullanıcıyı düşünün. Jargondan kaçının.” Hepsi doğru. Ama kullanıcı gerçekten “Şimdi ne yapacağım?” diye sorarken bunların hangisini, nasıl uygulayacağınızı söylemiyorsa doküman sadece iyi niyetler toplamına dönüşüyor. Bir diğer kritik nokta da her markanın her bir insan gibi kendine özgü karakterinin, özelliklerinin olması. Marka kimliği, tavrı, seslenişi “X marka böyle yapmış, biz de hadi öyle yapalım,” denilecek kadar önemsiz değil.
Yazarlığın zor tarafı ve yazarın meziyeti de zaten burada başlıyor. Kuralı bilmek başka, o kuralın hangi durumda esnetileceğine karar vermek, hangi durumda nasıl yol izleneceğini belirlemek başka.
Bu yüzden ekipte yazar yoksa sadece kuralları değil, mümkün olduğunca kararların arkasındaki mantığı da görünür hâle getirmek gerekiyor. Argümanınız ne?
Çünkü bir sonraki kişi aynı problemi yaşayacak ve muhtemelen yine “Burada ne yazalım?” diye soracak. Kısır döngü sonsuza dek devam edecek.
Her metin yazılmaya değer değil.
Ekipte yazar olmayınca bazen içerik üretme refleksi artabiliyor. Her boşluğu bir cümleyle doldurmak, her aksiyona açıklama eklemek, her hatayı uzun uzun anlatmak, her şeyi kullanıcıya uzun uzun söylemeye çalışmak… Oysa iyi içerik bazen yazdığınız cümle değil, yazmamaya karar verdiğiniz cümledir. Kullanıcının gerçekten ihtiyaç duyduğu bilgiyle, ekibin söylemek istediği şey aynı değil.
Bir de bunun tam tersi durum var: Tasarımda yer açmak için içeriği öldürmeyin.
“Bu biraz uzun, iki kelimeye indirelim” denilen yerde metni kısaltmak her zaman problemi çözmez. Bazen problem metnin uzunluğu değil, arayüzün kullanıcıdan gereğinden fazla bilgi istemesidir. UX tasarımını bir birey, metni de bu bireyin kelamı gibi düşünün. Gereksiz yere veya yanlış ifadeler “dil yarası”na sebep olur.
Bu ayrımları yapabilmek için de sadece dil bilgisi yetmiyor. Ürünü, kullanıcıyı ve bağlamı anlamak gerekiyor.
Belki de bu yüzden UX Writing’i sadece “iyi metin yazmak” olarak anlatmak hiçbir zaman bana yeterli gelmedi. İşin önemli kısmı cümleyi yazmadan önce gerçekleşiyor. Neyi, neden, ne zaman, kime söyleyeceğiz? Ve hatta söylemeli miyiz? Yazarın ekipteki değeri biraz da burada.
Ve ekipte yazar yoksa, bu soruların ortadan kalkacağını düşünmek yerine, bu soruları kimin soracağını düşünmek gerekiyor.
Sonuçta ürünler dilsiz; metinsiz değil. Sadece bazen metnin sahibi görünmüyor. Tasarımcı yazıyor, PM karar veriyor, geliştirici hata mesajını ekliyor, AI bir alternatif üretiyor. Sonra ortaya çıkan bütün bu parçalar ürünün dilini oluşturuyor.
Yani mesele aslında “Ekipte UX Writer yoksa kim yazacak?” değil; ürünün diline kimin karar vereceği olmalı.
Yazı bir şekilde ortaya çıkacak. Asıl mesele, o yazının tesadüfen mi oluşacağı, yoksa bir tasarım kararı gibi bilinçli biçimde mi ele alınacağı. Yazarlığı bir kişiye değil, bir sorumluluğa dönüştürmek.
Yazarı olmayan bir ekipte, yazarlık işini küçümsemezdim.
Çünkü “iki kelime zaten” diye başlayan iş, ürünün diline dönüşüyor. O dil de kullanıcının ürünle kurduğu ilişkinin bir parçası oluyor. Yine aynı noktaya geleceğim, ownership konusunu netleştirmek vereceğiniz kritik bir karar.
UX metnini reklam ajanslarına kurban etmeyin.
İşte geldik en çok eleştirdiğim kısma. UX Writer yoksa Türkiye’de şirketlerde gördüğüm en yaygın eğilim UX metnini outsource olarak reklam ajanslarına emanet etmek. Dakika bir, gol 1, tebrikler. Bu aksiyonla ne yazık ki ortaya çıkan metin UX metni değil. UX’ten kullanıcıyı çıkararak süslü püslü, uzun, tutarsız, ağdalı metinlerle evet bitmiş tasarımı bir bulmaca gibi doldurdunuz demek.
İşin Özü
Bir metni beğenmek kolay. Kullanıcının neye ihtiyaç duyduğunu belirlemek ve metnin bu ihtiyacı nasıl karşıladığını açıklamak biraz daha fazla düşünmeyi gerektiriyor. Guideline’lar, ortak kararlar ve iyi örnekler bu düşünceyi destekleyebilir; tabii gerçek dünyada karşılık buldukları sürece.
Herkesin UX Writer olması gerekmiyor. Ama yazarlığın gerektirdiği uzmanlığı ciddiye almak ve bu sorumluluğun kimde olduğunu baştan netleştirmek şart. Metin bir şekilde ortaya çıkacak. Asıl mesele, onun bilinçli bir tasarım kararının sonucu olması.
Görüşmek üzere!
